Tekenaar Marjolein Uitham en Medisch Pedagogisch Zorgverlener Sieneke Heikens werken al meer dan veertien jaar samen. Ze kunnen met elkaar lezen en schrijven. Sieneke vertelt: “Er is wederzijds een enorm vertrouwen. Ik zet in principe alle kinderen die op de afdeling zijn opgenomen, op de intekenlijst. Soms overleg ik met de verpleegkundige of Marjolein.”
Sieneke: “Ik werk hier al bijna veertig jaar. Tijdens mijn opleiding HBO Jeugdwelzijnswerk, nu de opleiding tot sociaal werker, liep ik stage in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen. Mijn stagebegeleider van toen gaf haar werk op een voor die tijd bijzondere manier vorm. Haar uitgangspunt was: ook in het ziekenhuis mag het kind kind zijn. Ziekte was in haar filosofie iets tijdelijks en stond daarom in haar benadering van kinderen niet voorop. Zij gaf kinderen een stem. Voor mij is zij altijd een voorbeeld gebleven.”
Marjolein: “Ik ben al veertien jaar tekenaar bij stichting Tekenen voor Kinderen. Ik heb illustratie gestudeerd aan de koninklijke academie voor beeldende kunst in Den Haag en ben daarna een master gaan doen in kunsteducatie. Voor mijn afstuderen heb ik onderzoek gedaan in het Martini Ziekenhuis. Ik heb onderzocht hoe tekeningen en instructieve tekeningen kinderen kunnen helpen in de voorbereiding op een operatieve behandeling in het ziekenhuis. Als resultaat van mijn onderzoek hebben we kaarten ontwikkeld waarmee het zorgpersoneel en de pedagogisch medewerkers patiënten kan voorbereiden op een operatie.”
De kunst van het weglaten
Sieneke: “Die kaarten worden nu nog altijd gebruikt. Wel gaan we de teksten aanpassen. Er is sinds die tijd een nieuwe ontwikkeling waarin we liever woorden gebruiken die benoemen wat het doel is van een behandeling dan de angstiger woorden die de behandeling zelf beschrijven. We gebruiken bijvoorbeeld liever ‘verdoving’ in plaats van ‘prik’. Woorden als ‘bloed’ en ‘pijn’ proberen we te vermijden. Vroeger hadden we een pijnmeter waarop een kind moest aangeven hoeveel pijn het had. Nu vragen we: wat voel je? en wijzen ze een van smiley aan.”
Marjolein: “Het is een beetje de kunst van het weglaten. Dat maakte mijn onderzoek van toen ook duidelijk: heel veel foto’s en heel veel tekst helpt niet. Tekeningen en een beetje tekst, dat werkt veel beter. Ik werk nu als docent en onderzoeker bij Minerva, de kunstacademie in Groningen. Vanuit die positie zie ik in de hele zorg een tendens, waarbij artsen beter proberen aan te sluiten bij de behoefte van de patiënt. Mijn huidige onderzoek, waarbij ik kijk naar hoe live tekenen bij kan dragen aan het gesprek tussen arts en patiënt, laat dit ook zien. Zorg en kunstenaars zoeken samen naar een nieuwe methodiek voor communicatie die verbetering brengt voor iedereen.”
De rol van de ouder
Sieneke: “Toen ik hier net werkte mochten ouders pas bij het bezoekuur bij hun kinderen. Ik zie nog zo voor me hoe hordes ouders achter de deur stonden te wachten tot ze binnen werden gelaten. Dat is nu gelukkig heel anders. Als je uitgaat van de filosofie dat een kind kind mag zijn heb je ouders namelijk heel hard nodig. Zij kennen hun kind immers het beste.”
Marjolein: “Toen ik klein was en geopereerd moest worden, werd ik alleen gelaten. Mijn moeder maakte stennis omdat ze het niet oké vond dat ik de hele middag zonder mijn ouders was. En ze had gelijk: ik weet nog hoe alleen ik me dan voelde. Nu is het gelukkig in de rechten van de mens opgenomen dat ouders bij hun zieke kind mogen zijn.”
Kind is leidend
Marjolein: “Voor mij als tekenaar aan het bed is het belangrijkste dat ik aansluit op wat het kind nodig heeft. Wordt een patiënt drukker tijdens het tekenen, dan kort ik de sessie in. Komt de arts halverwege binnen, dan vraag ik het kind of het wil dat ik de gang op ga. Soms willen ze juist dat ik blijf. Dan stem ik dat af met de ouders en de zorgprofessionals. Daarnaast is het belangrijk dat ik ook heel goed mijn rol ken. Ik moest een keer tekenen voor een meisje dat geschept was in de mist. Ze herinnerde zich het ongeval niet en kwam tijdens het gesprek steeds terug op het ‘gat’ in haar geheugen. Het maakte haar erg onrustig. Ik ben toen naar de pedagogisch medewerker gestapt om haar dit signaal door te geven. Hoewel ik een tekenaar ben en meteen denk: ‘Daar kan ik iets in betekenen. Je kunt wat er gebeurd is in het ‘gat’ heel goed tekenen!’, heb ik niet zelf gehandeld. Het is namelijk niet mijn positie om dit ter plekke op te lossen. Die integriteit vind ik heel erg belangrijk.”
Sieneke: “En dat is voor ons heel fijn. Als tekenaar moet je goed aanvoelen wat je rol is en wie je voor je hebt. Marjolein kan dat. Voor haar is het kind leidend. Zij vraagt: wat kan ik voor jou betekenen? Wat wil jij dat er op papier verschijnt? Wil je dat ik teken of zullen we samen tekenen? Daarmee geeft zij hen een stukje eigen regie en dat is belangrijk. En dat maakt Tekenen voor Kinderen zo leuk!”
