Hoe werkt tekenmagie?

5 juni 2026

Deze jongen was ontroostbaar. Hij had last van zijn keel en hij voelde zich gewoon doodongelukkig. Zijn ouders zaten er verslagen bij. Maar toen kwam onze tekenaar Marjolein Uitham aan zijn bed en tekende voor hem zijn racefiets. En midden in een schreeuw van machteloosheid stopte hij met huilen en keek gefascineerd hoe zijn fiets op het papier verscheen: “Er moet ook nog een mandje op”.

Elke keer weer raakt het mensen als we vertellen wat de impact kan zijn van een tekening op een kind. Dagelijks zien onze tekenaars hoopjes ellende terug veranderen in sprankelende kinderen. Wat gebeurt daar? Hoe werkt de tekenmagie nu eigenlijk echt?

Gelukkig wordt dat steeds meer onderzocht. In de NRC van 20 mei stond een prachtig interview van Marcel aan de Brugh met Daisy Fancourt, een Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie, die onderzoek heeft gedaan naar de effecten van kunst op onze mentale en fysieke gezondheid. Begin mei verscheen er een vertaling van haar boek Kunst als medicijn.

Een dagelijkse portie

Voor Francourt is kunst één van de vijf pijlers onder onze gezondheid, naast slaap, voeding, beweging en natuur. Elk van deze pijlers heeft zijn eigen rol in onze gezondheid en ze zijn allemaal nodig. Waar voeding fundamenteel is om ons in leven te houden, zorgt kunst voor een gevoel van betekenis en vervulling. Een dagelijks portie kunst is daarmee essentieel voor je gezondheid. Die portie kan zowel passief, kunst beleven, als actief, zelf kunst maken, zijn.

Francourt vergelijkt kunst met voedsel. Naar de bioscoop, een concert, een tentoonstelling of een theatervoorstelling gaan is meer bereid voedsel innemen, door zelf piano te spelen, te dansen of te schilderen voed je jezelf met ruwe ingrediënten. En net als bij Schijf van Vijf is variatie in kunstvormen een must.

Kunst in het ziekenhuis

Vanuit het programma aan de universiteit voor het onderzoeken van de gezondheidseffecten van kunst werkte Francourt mee aan de herinrichting van allerlei afdelingen in het Chelsea and Westminster Hospital in Londen. Net als wij zien bij de kinderen waarvoor we tekenen, zag ook zij dat kunst de spanning bij patiënten die geopereerd moeten worden vermindert en dat afleiding bij patiënten die pijn hebben goed werkt.

In eerste instantie richtte haar onderzoek naar kunst in de zorg zich vooral op het meten van de effecten die kunst heeft op de gezondheid. Nu verschuift de aandacht steeds meer naar de achterliggende mechanismen. Er worden hersenscans gemaakt, er wordt gekeken naar de aanmaak van zenuwcellen en naar afweermoleculen en stoffen die bij emoties en stemmingen betrokken zijn en er wordt gekeken naar de expressie van genen.

Dus hoe werkt nu onze tekenmagie? Als wij voor een kind tekenen bijvoorbeeld dan neemt bij de patiënt het stresshormoon cortisol af en ontstaat er een verhoogde activiteit van bij de afweer betrokken cytokines. Het resultaat: het kind heeft minder stress, voelt zich vrolijker en heeft minder last van pijn! Hoewel die wetenschap niets afdoet aan het wondertje dat ouders bij de patiëntjes waarvoor wij tekenen voor hun ogen zien gebeuren.